<<
>>

Упражнения

1. Спишите, подчеркните союзы, определив, где они соединяют однородные члены, а где предложения.

Гаварьілі, што ён меу тытул ні то графа, ш то барона. (К- Чорны) Так заусёды рабілася на вуліцьі, калі ці то у пахмурны, ці то у сонечны дзень раздавалася паблізу тая песня.

(М. Лынькоу) Сялян другіх вёсак, якія жьілі больш пры палях, яны назьівалі палянамі, і гэтым самым яны як бы адрознівалі іх ад сябе, жыхароу лесу. (Я. Колас) Я люблю усходы нашых палеткау, і спавітьія у зелень лугі, і шум бору пануры, глухі, і шаптанне крышчнае улетку. (Я. Купала) Так у госці сын прыехау — а да маці, а не зблізку,— яе шчасце, яе уцеха ад пялёнак, ад кальїскі. (Я. Купала) Так ні конь, ні алень, ні арол не ляціць. (Я. Колас) Вы б раздзеліся, а то яшчэ гадзіну чакаць. (К. Чорны) Не бяда, што дожджык і гразка, затое прырода ажыве. (Э. Самуйлёнак) То ён знянацку пацалуе, то хустку з галавы здзярэ, то у гуслі ён зайграе, то німфам песню запяе, то адным вокам ён міргае, як быццам ён каго заве. («Тарас на Парнасе») Яна думає нейкія свае думкі, але якія, сказань трудна. (Я- Колас)Слых мой толькі праз момант ловіць музыку ціхага шуму лісця, ды і то мне спачатку здаецца, што гэта усё яшчэ шуміць у га- лаве. (Я. Брыль)А цяпер хаця малачка пакаштуй, ды хлеб вось тут у мяне прызапашаны.(М. Лынькоу) Вясёлы ходзіць, спявае, ды толькі усё гэта не у час. (К. Чорньї)

Определите, какое значение имеют подчинительные союзы в следующих предложениях (временное, причинное и т. д.).

Калі развіднела, лейтэнант Карпау вьістраіу дыв!з1ён. (7.Шамякін) А як спаць улёгся, думкі мімаволі гаманілі у сненні хлопчыку аб школе. (Я- Колас) На вялікай прас- торы не было відаць нікога, апрача цяляці, якое, заблы- таушы адну нагу у вяроуку, шалёна скакала. (К- Крапіва) Якая шырокая спіна! Там, дзе канчаецца загар,— белая, белая шыя, як у дзіцяці.(Я- Скрыган) «Ой, галубочкі! Забілі некага!» — загаласілі дзяучаты і кінуліся кулём туды, адкуль чууся крык.

(Я- Колас)Калі абедзве часткі няроунасці маюць дадатны агульны множнік, то на яго можна падзяліць абедзве часткі няроунасці. (З падручні- ка) Калі глянуць у даль вуліцьі, то недалёка ад вёск1,на адселі, вщзён з-за каменнай аграды, у бярозах і клёнах, касцёл. (П. Пестрак) Калі у свабодзе такой пажывецца, то і за сонца плаціць давядзецца. (Я- Купала) І раз гэта не дазволепа цыркулярна, дык і не можна. (К- Крапіва) Гурба стаяу недалёка ад зменшчыка, але за яго спіною, так што той яго не бачыу.(А. Кулакоускі) Напішу я такую аповесць, хай сівой абрасту барадою. (У. Хадыка)І хоць твор гэты друкавацца не можа, аднак праз яго можна за- цікавіцца аутарам.(К- Чорны) Гэтая размова скора перейшла у сварку, бо пан Зыгмусь наадрэз адмовіуся па- дзяліцца бульбай. (Я. Колас)Жыць яму з маладою цяж- ка таму, што і ёй з ім цяжка. (К. Чорньї) Не для таге мы гэту гаворку пачьіналі, каб вось так нічьім не скончыць. (К. Крапіва) Ен цяпер ішоу гэтак няроуна і нязграбна нейк, што чапляуся, небарак, нагамі за кожную няроу- насць.(К. Чорны)Расказау я далёка не так складна, як гэта было ужо склалася у маёй галаве. (Я- Колас) Я па- жыу ужо крыху па свеце, тады як ты, можна сказаць, яшчэ не спрабавау жыцця.(Ц. Гартны)

Спишите, подчеркивая сочинительные союзы одной чертой, а подчинительные — двумя.

Калі трапляецца у жьіцці вам рак, то, каб не каяцца нарэшце, уведайце наперад, дзе у ім смак, тады ужо толокі ешце. (К. Крапіва) Насцеж вокны і дзверы адчьшілі кватэ- ры, запрашаюць бацькоу і дзяцей, штс жыл! тут раней, каб забраць іх з сабою і рухацца разам з зямлёю ад руінау і ад успамінау далей і далей. (А. Куляшоу) Тут Ігналя схваціуся, як бы ад цяжкага сну, азірнууся,— ажио вакол яго стаіць грамада людзей. (3. Бядуля) I зоры свецяць, а хіба ж іх паляць? (М. Лынькоу) Прыдзе новы — а мудры— гісторьїк.(Я. Купала) Што ні кажы, а жыццё, ужо само па сабе, ёсць радасць. (Я. Колас) Хоць зорачка — ды не вячэрняя, і каханачка—ды няверная. (М. Багда- новіч)Хоць не труслівьі я дзяціна, але затросся як асіна. («Тарас на Парнасе»)Вялікая частка зямлі была падзеле- на на роуныя квадраты, падобна да таго як было зроблена паувека назад.(З падручніка)Няхай заслала неба хмар- кай, а сонца вернецца да нас. (Я- Колас)Які дзівосньї сад квітнеу бы тут, каб рука чалавека адьяла воды горных рэк, што затапляюць нізіну.(Э. Самуйлёнак) Той, хто не чуу народнай гаворкі з усім багаццем яе лексікі і фразеало- гіі, хто абыякава ставіцца да гэтай найбагацейшай кры- ніцьі, той не зможа стварыць яркіх, паунакроуных творау. (К- Крапіва)

<< | >>
Источник: А. А. Кривицкий А. И. Подлужный. УЧЕБНИК БЕЛОРУССКОГО ЯЗЫКА для САМООБРАЗОВАНИЯ. МИНСК ВЫШЭЙШАЯ ШКОЛА: 1994. 1994

Еще по теме Упражнения:

  1. Глава 6. Упражнения для глаз и питание
  2. Физические упражнения
  3. Терапевтические процедуры, или упражнения
  4. Упражнения
  5. 3.2. Комплекс упражнений логопедического массажа при спастико-атактико-гиперкинетическом синдроме
  6. Упражнения и этюды к главе «Восприятие»
  7. ФИЗИЧЕСКИЕ УПРАЖНЕНИЯ ДЛЯ ДЕТЕЙ ДОШКОЛЬНОГО ВОЗРАСТА (С 3 ДО 7 ЛЕТ)
  8. Шаг 8. ЭНЕРГЕТИЧЕСКИЙ МАССАЖ, ИЛИ ЭНЕРГЕТИЧЕСКИЕ УПРАЖНЕНИЯ ПЕРВОГО ТИПА
  9. 4 СОВЕТА ДЛЯ ЭФФЕКТИВНОГО УСВОЕНИЯ УПРАЖНЕНИЯ
  10. Шаг 8. ЭНЕРГЕТИЧЕСКИЙ МАССАЖ, ИЛИ ЭНЕРГЕТИЧЕСКИЕ УПРАЖНЕНИЯ ПЕРВОГО ТИПА
  11. 4 СОВЕТА ДЛЯ ЭФФЕКТИВНОГО УСВОЕНИЯ УПРАЖНЕНИЯ
  12. Шаг 8. ЭНЕРГЕТИЧЕСКИЙ МАССАЖ, ИЛИ ЭНЕРГЕТИЧЕСКИЕ УПРАЖНЕНИЯ ПЕРВОГО ТИПА
  13. 4 СОВЕТА ДЛЯ ЭФФЕКТИВНОГО УСВОЕНИЯ УПРАЖНЕНИЯ