<<
>>

Упражнения

1. Замените глаголы (в скобках) в форме инфинитива необходимыми но смыслу личными формами с окончаниями 1-го или 2 го спряжения (для самопроверки список их дан в конце упражнения).

1.

Коля (збочвгць) з чьігункі не адразу. (Мінаць) 6 .рвенкавы бор, куды рабілі сумесныя паходы, (прахо- ч/йць) каменную, складзеную з гладхай чырвснай цэглы будку (адна такая (быць) за вярсту ад мястэчка), і на- р ,шце (трапляць) у змешаны, нагрэты сонцам лес. (I. На- пцменка) 2. Коля (разумець) мае пачуцці, (нагінацца), шіосьці (падразаць), (вьїкалупліваиь), але мяне не ( .ваць). (I Навуменка) 3 Заставалася адна надзея, мі го (убачыць) і (пачуць) яго хто нёбудзь у полі. (>/ Маур) 4.(Мінаць) дні, тьідні.(Т. Ходкевіч) 5. А (вый- . ы) з хаты раніцай, (глянуць) навокал — і дзіва з дзіво- і .іу. (Т Хадкевіч)6. Як (ісці) адвячоркам дадому з палёу, и.і (пссці), апроч сто мы і мазалёу на гарачых руках, і зям лі сваёй пах. (М. Арочка)7. «Куды гэта (ісці) вы, хлоп- чьікі?» — запытау незнаёмы чалавек. (Я. Колас)8. І дружбам (ісці), (пець) і караблі у руках (песці). (І. Муравей- ка)9. Вы (несці) нам роунасць і волю, промень жыцця для народу. (М. Чарот)10. Мы любоу нашу, дружбу да канца (зберагчы). (77. Прыходзыш) 11. Спакой і ціш — бьілінка нават не (схіснуцца), а ты разважліва (стаяць), бы нейкі сон дзівосньї (сніць), і песня нейкая (снавацца). (Я Колас)12. Дьг дзе ён Андрэя (знайсці), калі і я добра не (ведаць), дзе той (хадзіць). Толькі па ночы (убачыць) яго калі. (М. Лынысоу) 13. Нарэшце, ён (бачыць) на ган ку дзяучыну. (Чакаць) яна.(А. Куляиіоу)14. Бьілі тут иппыя прычыпы, з якімі мы і (пазнаеміць) нашых чытачоу (М. Лынысоу) 15". Што вы (стаяць), сядайце. 16. Зы (бачыць), што тут?

І) збочвае, мінасм, праходзім, ссць, траплясм: 2) разумев, нагінас» ца, падразас, вьїкалупліпас, заве; 3) убачыць, пачуе. 4) мінаюць. 5) вый- дзеці, глянеш; 6) ідзеш, няссш; 7) ідзяце; 8) іду ції, іяюць, нясуць, 9) песяце; 10) зберажом; 11) схіснецца, стаіш, спіш, смусцца; 12) зноіі- Д ІЄ, ведаю, ходзіць, убачыш 13) бачыць, чакае; 14) пазіїаемім; 15) стаі- це; 16) Слчыцс.

2.

Проанализируйте (сгруппируйте) формы глаголов повелительного наклонения и установите способы, средства, а также правила их образования. 2-е лицо ед. и мн. числа

хадзі (-це) дадому

бяжы ( це) адсюль

адамкні (-це)

сядай (-це) за стол

заспявай (-цс) разам

паслухай (-це)

будзь (-це) здарбу (-вы)

жьіві (-це)

бяры (-це)

сарві (це)

сядзь (-це)

вязі (-це)

ратуйся (-цеся)

пакупайся (-цеся)

пабач (-це)

пачакай (-це)

збірайся (-цеся)

1-е лицо мн. числа

хадзем (-це) дадому бяжэм (-ымб) адсюль адамкнём сядайма за стол заспявайма разам паслухайма

будзем (будзьма) здаровы

жывём, сябры

бярэмея (берымося) тут

сарвём (сарвімо)

сядзем (сядзъма)

вязём

paтуимася

пакупаймася (-паемся) пабачма (пабачым) пачакайма збіраймася пячы (-це) спі (-це) грай (-це) крычы (-це) пагрэйся (-цеся) куп! (-це) касі (-це) забяры (-це) прьісягнї (-це) кляніся (-цеся) кроч (-це) едзь (-це) мьійся (-цеся)

пячэм (печьімо) ну, спем (спімо) грайма

крычэм (крычымо) пагрэймася купім (купіма) косім (косіма) забярэм (заберымо) прысягнём клянемся

крочым (крочыма) ёдзем (ёдзьма) мыймася 3. Замените глаголы (в скобках) в форме инфинитива образованными от них причастиями (для самопроверки список их дан в конце упражнения) 1. Міхал ідзе туды, на поле, дзе Нёман, выгнуушыся дужкай, абводзіць лес прыгожай стужкай, але цяпер ма- 1>озам (скаваць) і ад людскіх вачэй (захаваць), і толькі жолаб, нізка (угнуць), ды лёд, ад снегу ветрам (здзьмуць), яго дарову вызначал*. (Я. Колас) 2. Можа, помніш вяршьіні (аснежыць) гор і (распаліць) намі пад небам касцёр, гоман хвой, вадаспадау і песню вятроу. (М. Танк). 3 Невядомыя (прьійсці) людзі выходзяць з два pa і полем пакіроуваюцца у лес. (Я. Колас) 4. Падарсжнікї г.рымас- ніліся у кутку, дзе ляжау цэлы ахапак (зляжацца) пацяру- \| (М Лынокоу) 5. Цяпер імшарьішчьі кругом, нібьі (па- , роіць) нажом. (П. Броука) 6. Я увесь быу (захапіць) чараством лесу, (К.

Чорны) 7. Скрсзь тьірчзлі (счарнець) ужо ад шльгаці пні з пацеркамі смалы. (К. Чорны) 8. На м и-іку 11 л і г ляжаць чырвоныя гваздзікі, зусім не (звя- пуць), пядяупа, відаць, (пакласці). (А. Савіцкі)9. Гїа- мятаю цвёрдую (улежаць) пасцель у (апусцепь) камор- II 1.1, (агарадзіць) не (стругаць) дошкамі, саладкаваты, м,.іяі..і;адумлшы нах паветра, кволую циныню, у якой нчпслі не (адчапіцца) чорна-сінія мухі, місачку (схала- п кчи») аусянага узвару. (Я. Скрыган) 10. Росныя высо- 1 ія кнсич кап.ппулі яго (распухнуць), (падзерці) і (па- ігим ни.) ступ и і (В Быкау) 11. (Зарасці) травою алея,

паабапал якой стаяу змрочны, як лес, парк, давяла мяне да агароджы. (У. Караткєвіч)12. З поля дыхнула на (лаха- ладнець) і (зацяніць) луг цёплым паветрам.(J. Чыг- рынау)

1) скован, заховай, угнуты, здзьмуты; 2) аснежаных, распалены; 3) прышлыя; 4) зляжалай; 5) пакроены; 6) захоплены; 7) счарнелыя. 8) звялыя, пакладзеныя; 9) улежаную, апусцелай, агароджанай, струганым!, адчэпныя, схаладзелага, 10) распухлыя, падзертыя, пазбіва- ныя; 11) зарослая; 12) пахаладнелы, заценены. 1.

<< | >>
Источник: А. А. Кривицкий А. И. Подлужный. УЧЕБНИК БЕЛОРУССКОГО ЯЗЫКА для САМООБРАЗОВАНИЯ. МИНСК ВЫШЭЙШАЯ ШКОЛА: 1994. 1994

Еще по теме Упражнения:

  1. Глава 6. Упражнения для глаз и питание
  2. Физические упражнения
  3. Терапевтические процедуры, или упражнения
  4. Упражнения
  5. 3.2. Комплекс упражнений логопедического массажа при спастико-атактико-гиперкинетическом синдроме
  6. Упражнения и этюды к главе «Восприятие»
  7. ФИЗИЧЕСКИЕ УПРАЖНЕНИЯ ДЛЯ ДЕТЕЙ ДОШКОЛЬНОГО ВОЗРАСТА (С 3 ДО 7 ЛЕТ)
  8. Шаг 8. ЭНЕРГЕТИЧЕСКИЙ МАССАЖ, ИЛИ ЭНЕРГЕТИЧЕСКИЕ УПРАЖНЕНИЯ ПЕРВОГО ТИПА
  9. 4 СОВЕТА ДЛЯ ЭФФЕКТИВНОГО УСВОЕНИЯ УПРАЖНЕНИЯ
  10. Шаг 8. ЭНЕРГЕТИЧЕСКИЙ МАССАЖ, ИЛИ ЭНЕРГЕТИЧЕСКИЕ УПРАЖНЕНИЯ ПЕРВОГО ТИПА
  11. 4 СОВЕТА ДЛЯ ЭФФЕКТИВНОГО УСВОЕНИЯ УПРАЖНЕНИЯ
  12. Шаг 8. ЭНЕРГЕТИЧЕСКИЙ МАССАЖ, ИЛИ ЭНЕРГЕТИЧЕСКИЕ УПРАЖНЕНИЯ ПЕРВОГО ТИПА
  13. 4 СОВЕТА ДЛЯ ЭФФЕКТИВНОГО УСВОЕНИЯ УПРАЖНЕНИЯ
  14. Глава 1 ЛЕЧЕБНЫЕ ФИЗИЧЕСКИЕ УПРАЖНЕНИЯ
  15. Тибетские упражнения
  16. Метод «интенсивного перевоспитания» по Венсану, «внезапного нападения врасплох» по Кауфману, «насильственных упражнений» по Кереру. Протрептика
  17. Глава 1. ДЫХАТЕЛЬНЫЕ УПРАЖНЕНИЯ
  18. Упражнения и самочувствие